Het Retentierecht: juridisch houvast voor ondernemers

Specialisten van Absolute Advocaten staan klaar om u te helpen

Het retentierecht lijkt voor veel ondernemers een ingewikkeld juridisch instrument, maar in de praktijk kan dit het verschil betekenen tussen volledige betaling of het lijden van schade. Of u nu actief bent in de bouw, techniek, transportsector of dienstverlening: het retentierecht biedt een krachtig middel om uw positie veilig te stellen wanneer een klant niet betaalt. In dit artikel leggen wij helder uit wat het retentierecht inhoudt, hoe u het veilig inzet en in welke situaties juridische ondersteuning essentieel is.

Wilt u direct weten waar u juridisch staat? Neem contact op — wij beoordelen uw situatie snel en vakkundig.

Wat is het retentierecht?

Het retentierecht is wettelijk geregeld in artikel 3:290 BW en geeft u als schuldeiser de bevoegdheid om de afgifte van een zaak van uw klant op te schorten zolang uw opeisbare vordering niet is voldaan. Dit kan gaan om machines, voertuigen, goederen, documenten of zelfs een bouwterrein. De gedachte is eenvoudig: zolang u niet wordt betaald, houdt u de feitelijke macht over de zaak en geeft u de machine, het voertuig, de goederen, etc. niet af.

Voorwaarden voor retentierecht

Voor een geldig retentierecht moeten vier voorwaarden cumulatief zijn voldaan:

Opeisbaarheid: Uw vordering moet opeisbaar zijn
Samenhang: Er moet voldoende samenhang bestaan tussen de vordering en de zaak die u vasthoudt
Rechtmatig bezit: U moet de zaak rechtmatig onder u hebben
Kenbaarheid bij derden: Voor derden met een ouder recht moet duidelijk zijn dat u het retentierecht uitoefent

De Hoge Raad heeft in ECLI:NL:HR:2003:AL8440 verduidelijkt dat bij onroerende zaken "de schuldeiser op een ook voor een zodanige derde voldoende duidelijke wijze de feitelijke macht over de betrokken zaak uitoefent."

Waarom is juridisch advies onmisbaar?

Hoewel het retentierecht ondernemers een sterke positie biedt, is het ook een middel dat verkeerd kan worden toegepast. Een onterecht of te ruim ingeroepen retentierecht kan leiden tot aanzienlijke schadeclaims. Denk aan schade door vertraging in bedrijfsprocessen, waardeverlies van goederen of kosten van alternatieve voorzieningen.

Hoge Raad ECLI:NL:HR:2023:970 toont aan dat een retentierecht zelfs onrechtmatig kan zijn wanneer de klant een redelijk aanbod tot gedeeltelijke betaling doet: "omdat [eiseres] meermalen het aanbod heeft gedaan om € 14.550,-- te betalen en het daarom naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat [aannemer] het retentierecht niet heeft opgeheven."

Absolute Advocaten voorkomt dat u deze risico's loopt. Wij beoordelen of uw retentierecht juridisch standhoudt, helpen bij de correcte uitvoering en begeleiden u wanneer een andere partij het retentierecht tegen ú inzet.

Heeft u dringend advies nodig? Bel ons direct. Hoe eerder u handelt, hoe beter uw positie.

Het retentierecht in de praktijk

Faillissement van uw klant

Wanneer uw klant failliet wordt verklaard, blijft uw retentierecht in stand. Artikel 60 Fw regelt dat de curator een redelijke termijn krijgt om:

de zaak in de boedel terug te brengen door uw vordering te voldoen, of
de zaak te verkopen

Doet de curator dit niet binnen de gestelde termijn, dan mag u zelf tot verkoop overgaan met parate executie. U heeft dan voorrang heeft op de opbrengst boven anderen tegen wie het retentierecht kan worden ingeroepen.

Voor veel ondernemers maakt dit een groot verschil in schadebeperking.

In de bouwsector

Het retentierecht wordt vaak toegepast door aannemers die geconfronteerd worden met niet-betalende opdrachtgevers. Bij bouwprojecten moet u bijzonder alert zijn op:

Onroerende zaken en het kenbaarheidsvereiste

Wanneer bouwmaterialen door natrekking onroerend zijn geworden, moet u extra zorgvuldig handelen. Hoge Raad ECLI:NL:HR:2003:AL8440 stelt dat "een retentierecht op een onroerende zaak naar zijn aard niet kenbaar is uit de openbare registers" en daarom moet u "op een ook voor een zodanige derde voldoende duidelijke wijze de feitelijke macht over de betrokken zaak uitoefent."

In de praktijk betekent dit:

Fysieke afsluiting van het bouwterrein
Duidelijke signalering met borden
Aanwezigheid van uw materieel en werknemers
Eventueel een schaftkeet of andere zichtbare aanwezigheid

In ECLI:NL:HR:2003:AL8440 bijvoorbeeld accepteerde de Hoge Raad "het laten staan van een schaftkeet en borden" als voldoende kenbaar.

Belangrijk: Kadasterinschrijving van het retentierecht zelf is niet mogelijk. Het retentierecht is geen beperkt recht dat kan worden ingeschreven in de openbare registers.

Meerdere wooneenheden

Bij bouwprojecten met meerdere appartementen of woningen moet u per eenheid beoordelen of het retentierecht kan worden uitgeoefend. Hoge Raad ECLI:NL:HR:2023:970 oordeelt dat "er onvoldoende verband bestaat tussen [aannemer] vordering uit die aannemingsovereenkomst en het appartement van [eiseres]" wanneer de vordering betrekking heeft op het gehele complex maar niet specifiek op die woning.

Contractuele uitsluitingen

Let op: steeds vaker wordt in aannemingsovereenkomsten (of inkoopvoorwaarden) het retentierecht contractueel uitgesloten. Laat dit vooraf controleren.

In de transportsector

Transportbedrijven mogen goederen onder zich houden zolang openstaande vrachtprijzen niet zijn betaald. De juridische regels zijn echter specifiek en beperkt.

Wettelijk retentierecht: beperkt tot specifieke zending

Hoge Raad ECLI:NL:HR:2004:AO1213 verduidelijkt dat het wettelijke retentierecht "tegenover derden met een ouder recht alleen kan worden uitgeoefend voor zover het gaat om zaken waarop de vordering betrekking heeft en niet op andere zaken die onder de overeenkomst vallen."

Dit betekent: zonder algemene voorwaarden kunt u alleen retentierecht uitoefenen voor de vrachtprijs van de specifieke zending die u vasthoudt, niet voor eerdere onbetaalde zendingen.

Uitbreiding via algemene voorwaarden

Alleen wanneer algemene voorwaarden (zoals AVC-voorwaarden) van toepassing zijn die dit uitdrukkelijk regelen, en deze voldoen aan de wettelijke vereisten, kunt u het retentierecht uitbreiden naar vorderingen uit eerdere zendingen.

Wij adviseren transporteurs regelmatig in dit soort situaties.

Werking tegen derden: cruciaal onderscheid

Een van de meest complexe aspecten van het retentierecht is de werking tegen derden. Artikel 3:291 BW maakt onderscheid tussen twee categorieën:

Derden met een jonger recht

U kunt het retentierecht kunt inroepen tegen derden die een recht op de zaak hebben verkregen nadat uw vordering was ontstaan én de zaak in uw macht was gekomen.

Voorbeeld: Een klant verkoopt een machine die bij u in reparatie is aan een derde, terwijl uw reparatiekosten nog niet zijn betaald. Die koper heeft een jonger recht en u kunt het retentierecht tegen hem inroepen.

Derden met een ouder recht

Voor derden met een ouder recht (bijvoorbeeld een bank met een hypotheek die eerder is gevestigd) dan uw retentierecht, gelden strengere eisen. U kunt alleen retentierecht inroepen indien:

uw vordering voortspruit uit een overeenkomst die de schuldenaar bevoegd was met betrekking tot de zaak aan te gaan, of
u geen reden had om aan de bevoegdheid van de schuldenaar te twijfelen

Uit rechtspraak volgt dat de retentor in het algemeen van de bevoegdheid van de schuldenaar tot het sluiten van de overeenkomst mag uitgaan wanneer de overeenkomst met een normale exploitatie van de zaak in overeenstemming is.

Dit betekent: normaal onderhoud, noodzakelijke reparaties en gebruikelijke bewaring zijn doorgaans geen probleem. Maar bij ongebruikelijke opdrachten rust op u een zwaardere onderzoeksplicht.

Veelgestelde vragen over het retentierecht

Wanneer mag ik het retentierecht toepassen?

Alleen wanneer:

uw vordering opeisbaar is,
er voldoende samenhang bestaat tussen die vordering en de zaak die u vasthoudt,
u de zaak rechtmatig onder u heeft, en
(bij derden met een ouder recht) u de feitelijke macht voldoende duidelijk uitoefent

Wat gebeurt er bij faillissement van mijn klant?

Uw retentierecht blijft bestaan. De curator kan de zaak opeisen en verkopen, of uw vordering voldoen. Doet hij dit niet binnen een redelijke termijn, dan mag u zelf tot parate executie overgaan. U behoudt voorrang op de opbrengst.

Mag ik de zaak zelf verkopen waarop ik retentierecht uitoefen?

Buiten faillissement mag u de zaak niet zomaar verkopen. U moet dan eerst:

een vonnis verkrijgen dat uw vordering vaststelt, en
vervolgens executeren via de normale executieprocedure

Het retentierecht beschermt uw positie tijdens dit proces, omdat de zaak niet zonder uw toestemming kan worden weggehaald.

Wanneer ben ik aansprakelijk bij verkeerd gebruik?

Als u de zaak vasthoudt:

zonder rechtsgrond,
met onvoldoende samenhang tussen vordering en zaak, of
op onrechtmatige wijze (bijvoorbeeld door een redelijk aanbod tot gedeeltelijke betaling te weigeren),

kan dat leiden tot aansprakelijkheid en schadeclaims.

Moet de klant volledig betalen?

Niet altijd. Bij gedeeltelijke betaling kan het retentierecht proportioneel vervallen, afhankelijk van:

de deelbaarheid van de vordering,
de mogelijkheid om de zaak te splitsen, en
de redelijkheid van uw weigering

Het behouden van het retentierecht kan bijvoorbeeld onrechtmatig zijn wanneer een redelijk aanbod tot gedeeltelijke betaling wordt gedaan.

Hoe maak ik duidelijk dat ik het retentierecht uitoefen?

Bij roerende zaken: Behoud de feitelijke macht en communiceer duidelijk met de schuldenaar en eventuele derden.

Bij onroerende zaken: Zorg voor voldoende zichtbare machtsuitoefening voor derden met een ouder recht:

Fysieke afsluiting van het terrein
Duidelijke borden en signalering
Aanwezigheid van materieel, schaftkeet of werknemers

Bij een executieveiling bent u verplicht tijdig informatie over het retentierecht te publiceren in de veilingvoorwaarden, ten minste twee weken voorafgaand aan de veiling.

Kan een retentierecht contractueel worden uitgesloten?

Ja, dit gebeurt regelmatig bij bouwprojecten en andere grote opdrachten. Laat uw contracten altijd vooraf controleren door een gespecialiseerde advocaat.

Kan ik opslagkosten in rekening brengen?

Artikel 3:293 BW staat toe dat het retentierecht mede kan worden uitgeoefend voor de kosten die de schuldeiser heeft moeten maken ter zake van de zorg die hij krachtens de wet ten aanzien van de zaak in acht moet nemen.

Dit betreft zorgkosten die de wet verplicht, niet automatisch algemene opslagkosten. Voor andere kosten heeft u een contractuele grondslag of toepasselijke algemene voorwaarden nodig.

Hoe snel kan het retentierecht ontstaan?

Zodra cumulatief is voldaan aan:

opeisbaarheid van de vordering,
voldoende samenhang tussen vordering en zaak,
rechtmatig bezit van de zaak, en
(indien van toepassing) voldoende kenbare feitelijke machtsuitoefening

Wat als de zaak bij mij beschadigt?

U bent verplicht zorgvuldig met de zaak om te gaan. Schade door onzorgvuldigheid kan leiden tot aansprakelijkheid. Documenteer daarom de staat van de zaak bij aanvang en tijdens de retentieperiode.

Wanneer eindigt het retentierecht?

Artikel 3:294 BW bepaalt dat het retentierecht eindigt doordat de zaak in de macht komt van de schuldenaar of de rechthebbende, tenzij de schuldeiser haar weer uit hoofde van dezelfde rechtsverhouding onder zich krijgt.

Is juridisch advies nodig bij toepassing?

Absoluut. De juridische complexiteit, de risico's op fouten en de mogelijke schadeclaims maken professioneel advies essentieel. Bij Absolute Advocaten beoordelen wij uw situatie meestal binnen 24 uur.

Waarom kiezen MKB-ondernemers voor Absolute Advocaten?

Omdat u deskundig, praktisch en snel advies nodig hebt. Wij zijn gespecialiseerd in retentierecht, incassorecht en zakelijke geschillen. Van eerste beoordeling tot volledige procedure: wij nemen u het juridische werk uit handen, zodat u zich kunt richten op ondernemen.

Onze expertise in retentierecht

Beoordeling of uw retentierecht juridisch standhoudt
Begeleiding bij het uitoefenen van het retentierecht en incassering bijbehorende vordering
Advisering over correcte uitvoering en kenbaarheid
Ondersteuning bij executieveilingen
Verweer tegen onterecht ingeroepen retentierechten
Procederen over retentierecht-kwesties

Direct advies nodig? Wij staan voor u klaar

Wacht niet tot de situatie escaleert. Bij retentierecht is timing cruciaal.

Onze advocaten staan klaar om uw zaak onmiddellijk te beoordelen.

Tel: 026-3259023

E-mail: [email protected]

Of via het contactformulier op onze website – wij reageren vaak dezelfde werkdag

Absolute Advocaten – Uw juridische partner voor retentierecht en zakelijke geschillen

Tessa Maters

Advocaat contractenrecht

veel gestelde vragen

Home
Contractenrecht
Retentierecht